Wędrówki górskie, rowerowe wyprawy, backcountry, podróże.

U podnóża Pasma Brzanki: Szerzyny – Żurowa – Olszyny.

Rowerowa wycieczka w środkowej części  Pogórza Ciężkowickiego

Początek czerwca to dobry czas na wycieczki rowerowe. Dni najdłuższe w roku, ciepło i zieleń w pełni rozwoju, jeśli do tego nie pada to koniecznie trzeba gdzieś się przejechać. Tym razem wybór padł na środkową część Pogórza Ciężkowickiego.

Pogórze Ciężkowickie. Widok na Pasmo Brzanki.

Pogórze Ciężkowickie rozciąga się między rzekami Białą na zachodzie, która oddziela go od Pogórza Rożnowskiego i Wisłoką na wschodzie, oddzielającą je od Pogórza Strzyżowskiego. Od południa opada do Kotliny Jasielsko – Krośnieńskiej i Obniżenia Gorlickiego a na północy graniczy z Płaskowyżem Tarnowskim . Najwyższym wzniesieniem jest Liwocz (562m. n.p.m.). Następne w kolejności to Brzanka (536 m. i 534 m.), Ostry Kamień (527m.), Dobrocin 517 (m.), Kamionka 510 (m.), Kamieniska (508 m.), Gilowa Góra (506m.) Na terenie Pogórza Ciężkowickiego utworzona w 1995 r. dwa parki krajobrazowe: Park Krajobrazowy Pasma Brzanki i Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy (w większości leżący na terenie Pogórza Rożnowskiego).  Są też rezerwaty przyrody Liwocz i Skamieniałe Miasto.  Teren pogórza obfituje w zabytki architektury sakralnej, szczególnie drewnianej.  Jest tu też sporo zabytkowych cmentarzy z I Wojny Światowej.
widok na kościół w Szerzynach.

Szerzyny.

Jest to bardzo ciekawy i piękny choć niedoceniany turystycznie region. Miasto, w którym mieszkam, Jasło, znajduje się na jego południowo – wschodnim krańcu. Żeby nie tracić za wiele czasu na dojazd pakuję rower na samochód. Wcześniej umówiłem się z koleżanką, podjeżdżam po Nią, mocuję rowery na haku z tyłu samochodu i podjeżdżamy do miejscowości Szerzyny, skąd wyruszamy w drogę.

Szerzyny.

Położone są w Środkowej części Pogórza Ciężkowickiego u podnóża Pasma Brzanki i Liwocza, nad rzeczką Olszynką, lewym dopływem Ropy.

Akcję osiedleńczą na tych terenach prowadzili benedyktyni z Tyńca już od połowy XI wieku. Jednak dopiero za czasów Kazimierza Wielkiego Szerzyny w 1348 r. przeszły na prawo niemieckie i otrzymały uposażenie parafii. Lokacja wsi nastąpiła w 1368 r. i od tego czasu wieś zaczęła rozwijać się prężniej. Właścicielami wsi byli m.in. Jan i Spytko z Melsztyna, Jan Jordan z Zakliczyna,  rodziny Ocieskich, Uniatyckich, Stadnickich i Rogawskich a w czasach zaborów  Kochanowscy. Nie ominęła Szerzyn rabacja chłopska z 1846 r. zrabowano wtedy dwór ale oszczędzono Kochanowskich jako, że byli oni “dobrymi panami”. Po rabacji nastała klęska głodu w wyniku której wybuchły epidemie tyfusu i cholery. Do dziś w okolicach spotyka się cmentarze choleryczne.

Tragiczne losy I Wojny Światowej nie ominęły i tych terenów. Od jesieni 1914 r.  do maja 1915 r. – toczyła się zwycięska dla Austriaków bitwa gorlicka, która zasięgiem swym objęła także okolice Szerzyn. Śladem tych zmagań wojennych są cmentarze, znajdujące się w okolicach Szerzyn. W czasie II wojny światowej działa tutaj placówka Armii Krajowej. W 1944 r. W maju utworzono we wsi konspiracyjną Gminną Radę Narodową, a 17 stycznia 1945 r. teren został gminy wyzwolony przez  wojska radzieckie. 

We wsi możemy zobaczyć:

  • trójnawowy, eklektyczny, murowany kościół zbudowany w latach 1927-28 według projektu architekta Stanisława Majerskiego.  Kościół p.w.  Matki Boskiej Szkaplerznej.
  • dwór szlachecki z poł. XVI wieku, należący do Joachima Ocieskiego – kasztelana sądeckiego. W XVI w. w jednej z sal odbywały się nabożeństwa arian. Później wspomniany dwór należał do kolejnych właścicieli Szerzyn. Obecnie mieści się tu plebania.
  • tzw. obecnie „Kościelisko” – miejsce w centrum wsi gdzie stał modrzewiowy kościół p.w. Wszystkich Świętych. Został on wybudowany w 1565 roku w stylu późnego gotyku i kryty był gontem. W 1687 roku dostawiono do niego murowaną kaplicę. Cały plac otoczony był parkanem wykonanym z piaskowca. Ściany były pokryte polichromią rokokową przedstawiającą postacie świętych. Wewnątrz znajdowały się bogate ołtarze, ambona,  Był to wyjątkowo piękny kościół z wieżą izbicową nakrytą hełmem ostrosłupowym. Niestety, w 1933 roku został zniszczony podczas pożaru.
  • pomnik – obelisk z  płytą nagrobną kolatortki Teofili Uniatyckiej i Zofii Kochanowskiej.
  • Cmentarz wojenny nr 31 Szerzyny – Nadole Południowe
  • Cmentarz wojenny nr 32 Szerzyny – Nagórze Północne.

Czas na zwiedzenie Szerzyn zostawiamy na koniec wycieczki i od razu ruszamy w kierunku Swoszowej. Wzdłuż drogi rozciągają się pola i rozkwiecone łąki, gdzieniegdzie zabudowania oraz przydrożne kapliczki. Teren lekko pofałdowany, przyjemnie się jedzie. Szybko docieramy do Cmentarza nr 33 – Swoszowa z I Wojny Światowej zbudowanego wg projektu Johanna Jägera. Pochowano tu 169 żołnierzy  w 9 grobach zbiorowych oraz 8 pojedynczych poległych w walkach, w grudniu 1914 oraz maju 1915 roku.

Swoszowa. Cmentarz wojenny nr 33 z 1915 r. projektu Johanna Jägera.

 

 

Kilkaset metrów dalej, mijamy ładną kapiczkę z 1907 r. by po nastęnych kilkuset metrach skręcić do centrum Swoszowej.

Swoszowa – kapliczka przydrożna z 1907 r.

 

kapliczka św. Jana Nepomucena z 1830r.

Swoszowa – kościółek drewniany z 1958r. wg projektu architekta T. Mulickiego.

Swoszowa.

– to malowniczo położona wioska u podnóża Gilowej Góry. W centrum wsi, na wzgórzu stoi wybudowany w 1958 r. ładny, drewniany kościółek.

Podczas II Wojny Światowej w okolicach Swoszowej odbyła się największa bitwa akcji „Burza” na terenie miejscowego ZWZ-AK. Wydarzenia te upamiętnia pomnik znajdujący się pod Gilową Górą przy drodze z Szerzyn do Ryglic. Napis na pomniku głosi: “W tym miejscu w dniu 17 VIII 1944 r. żołnierze I Batalionu 5 Pułku Strzelców Podhalańskich AK odnieśli zwycięstwo nad oddziałem tarnowskiego gestapo”.

W dalszej części wsi znajduje się kaplica z figurką św. Jana Nepomucena z 1830r.

Swoszowa. kapliczka św. Jana Nepomucena z 1830r.

 

Figura św. Jana Nepomucena z 1830r. w Swoszowej.

Przez centrum Swoszowej wracamy do drogi głównej, przekraczamy ją i wjeżdżamy w boczną drogę prowadzącą do Żurowej. Przyjemna, mało ruchliwa droga, przy, której pojawiają się piękne, rozkwiecone łąki i z której rozciągają się rozległe widoki:

Żurowa.

Pasmo Magury Wątkowskiej (Beskid Niski) – widok z drogi Swoszowa – Żurowa na Pogórzu Ciężkowickim.

– to mała górzysta miejscowość położona na terenie Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki, chroniącego różnorodność krajobrazu, zbiorowisk roślinnych, bogactwo flory i fauny. Wieś zajmuje wschodnie krańce województwa małopolskiego, jest oddalona od głównych ośrodków przemysłowych i komunikacyjnych średnio o 30 km. Istnieją tu doskonałe warunki do wypoczynku i  dla rozwoju turystyki pieszej, konnej czy rowerowej.

Żurowa – jednonawowy kościół gotycki drewniany. Początki jego sięgają lat 1595-1602, kiedy to zbudowano kaplice św. Małgorzaty. W późniejszych latach rozbudowany.

 

Zabytkowa chrzcielnica.

 

Pomnik w centrum wsi poświęcony pamięci pomordowanych przez hitlerowców mieszkańców wsi.

Założona w 1368 r. przez Kazimierza Wielkiego na prawie niemieckim była Żurowa wsią królewską, należącą do uposażenia starostów bieckich. W latach 1595–1602 zbudowano pierwszy kościół p.w. św. Małgorzaty, który uległ zniszczeniu w czasie burzy. Około 1767 r. wystawiono nową kaplicę, którą rozbudowano w latach 1793 i 1813 w kościół stojący do dziś. W XIX wieku we wsi rozwijało się bednarstwo, wyrób drobnych przedmiotów z drewna oraz tkactwo i sadownictwo. W Żurowej znajdował się drewniany dwór i folwark, w 1900 roku wybudowano tartak i młyn. W 1936 roku, pod przewodnictwem ówczesnego właściciela dworu, Józefa Budzynia powstała spółdzielnia zrzeszająca miejscowych rzemieślników.

W południowej części wsi na zalesionym stromym wzgórzu znajduje się piaskowcowa skała zwana “Borówka”. W niszy wykutej w skale umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą pamięci zamordowanego w Katyniu porucznika Juliana Budzynia, który był lekarzem weterynarii w Żurowej, z napisem:

“DLA UPAMIĘTNIENIA 50 LECIA/ ROCZNICY ZBRODNI/ DOKONANEJ/ W KATYNIU PRZEZ REPRESJE/ STALINA I NKWD/NA JULIANIE BUDZYNIE/ ZA WOLNĄ/ NIEPODLEGŁĄ OJCZYZNĘ/ CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI”

Żurowa kapliczka z 1918 r.

Opuszczamy Żurową i przez przysiółek Wielka Wieś jedziemy do Olszyn.

Przysiółek Żurowej – Wielka Wieś.

W Wielkiej Wsi ładna, dobrze utrzymana stara, drewniana chata i przydrożne kapliczki.

Widok ze wzgórza między Żurową a Olszynami. Na horyzoncie widoczne Tatry.

Za zabudowaniami przysiółka wjeżdżamy na widokowe wzgórze, z którego otwiera się rozległy widok na południowy-zachód. Mamy szczęście, na horyzoncie wyłaniają się dobrze widoczne stąd Tatry. Jedziemy dalej w stronę Olszyn, mijamy kolejne miejsce widokowe skąd jak na dłoni widać Olszyny. Do Olszyn zjeżdżamy stromym zjazdem, mijamy pomnik grunwaldzki i podjeżdżamy pod kościół.

Stromy jazd do Olszyn.

 

Olszyny - kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1900 r.

Olszyny – kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1900 r.

Pierwszy kościół w Olszynach powstał pod koniec XVI w., konsekrowany w 1580. Obecny, drewniany w stylu nowogotyckim, zbudowano w 1900 według projektu Łukasza Filipiaka. Obok kościoła murowana dzwonnica typu arkadowego z 1908 r. z czterema dzwonami – najstarszy pochodzi z 1928 r. Kilkaset metrów dalej znajduje się duży cmentarz wiejski, do którego przylega zabytkowy Cmentarz nr 113 z I Wojny Światowej projektu Jana Szczepkowskiego.

Olszyny – pole grobowe cmentarza nr 113.

 

Jana Szczepkowskiego

Olszyny – brama cmentarza nr 113 IV Okręgu Łużna z I Wojny Światowej, wg projektu Jana Szczepkowskiego.

 

1900 według projektu Łukasza Filipiaka

Saturn, rzymski bóg rolnictwa i zasiewów – rzeźba Mieczysława Wojtkowskiego. Olszyny – Pogórze Ciężkowickie.

Po obejrzeniu cmentarzy wyruszamy w kierunku Ołpin. Na wysokiej skarpie przy drodze stoi murowana kapliczka, po otwarciu drzwi ukazuje się strzegąca wejścia pajęczyna …

Kapliczka na skarpie prze drodze wylotowej z Olszyn.

 

Pajęczyna chroniąca wejścia do wnętrza kapliczki przydrożnej w Olszynach.

Dalej, po lewej stronie drogi pomnik upamiętniający katastrofę samolotu B – 24 D Liberator, który po ataku niemieckiego myśliwca rozbił się 17 sierpnia 1944 r. podczas powrotu z akcji zrzutu dla powstańców warszawskich. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć tutaj: 

Pomnik pamięci ofiar załogi samolotu B-24 D Liberator, który rozbił się wracając do Włoch po akcji zrzutu zaopatrzenia dla walczących w powstaniu warszawskim, kiedy to został zaatakowany przez niemieckiego myśliwca. Rozbił się w Olszynach w nocy 17 sierpnia 1944 r.

 

Kilkusetletni dąb – pomnik przyrody, z kapliczką, przy drodze z Olszyn do Ołpin.

Dalsza droga biegnie wzdłuż Olszynki, która płynie tutaj leniwo tworząc w czasie roztopów i obfitych deszczów niewielkie rozlewiska. Jadąc dalej mijamy kolejno kilka ciekawych krzyży i kapliczek przydrożnych, których tu nie brakuje. Zatrzymujemy się przy okazałym kilkusetletnim dębie szypułkowym, pomniku przyrody.

Dolina Olszynki.

Wjeżdżamy na teren kolejnej wioski – Ołpin. Mijamy figurkę św. Jana Nepomucena.

Figurka św. Jana Nepomucena, na 4-bocznym postumencie z 1823r., prawdopodobnie fundacji Teresy z Rogawskich. Ołpiny – przy drodze do Olszyn.

 

Stara studnia w parku podworskim Rogawskich w Ołpinach.

Mijamy kolejne kapliczki i zatrzymujemy się przy zaniedbanym parku podworskim rodziny Rogawskich dawnych właścicieli Ołpin.

Ołpiny.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1288 r. i dotyczy własności Ołpin, które wtedy  należały do  opactwa benedyktynów z Tyńca. W 1349 przywilejem Kazimierza Wielkiego  wieś została przeniesiona na  prawo niemieckie. Z racji dużych rozmiarów oraz dość licznej społeczności żydowskiej, uchodziły do II wojny światowej za miasteczko. Na przełomie XVIII i XIX w. znane były jako duży ośrodek tkactwa. Watro tu zobaczyć Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP, wybudowany latach 1925-1933 z cegły, kryty blachą, o wyglądzie neoromańskim. Pierwszy z połowy XIV w. restaurowany ok. 1600 r. spłonął w 1915 r.

Kościół w Ołpinach.

Ołpiny – kościół w stylu neoromańskim wzniesiony w latach 1925-31 według projektu architekta Stanisława Majerskiego.

Kolejnym zabytkiem są budynki dawnego klasztoru Zgromadzenia Sióstr Dominikanek z roku 1887. Klasztor ufundowała Eufemia Rogawska.

Klasztor ss. Dominikanek w Ołpinach.

 

Klasztor Zgromadzenia Sióstr Dominikanek (do 2011r.) z 1897 r. w Ołpinach.

Do 1984 r. istniał  tu jeszcze Zespół dworsko-parkowy. Był to drewniany dwór w stylu eklektycznym z elementami stylu tyrolskiego zbudowany w latach 1859-1860 przez Eufemię Rogawską. Dwór został rozebrany i przeniesiony do Konar Wielkich k. Krakowa. Dziś pozostał zaniedbany i zarośnięty park (podworski). Zachowały się tylko XVIII i XIX wieczne budynki obory, spichlerza i stodoły.

Opuszczamy Ołpiny i gruntową drogą podjeżdżamy na szczyt wzgórza, na którym w czasie I Wojny Światowej Austriacy wybudowali cmentarz wojenny nr 34 – Ołpiny. Ze wzgórza cmentarnego rozciąga się panorama na Pasmo Brzanki i dolinę Olszynki. Po krótkim odpoczynku i napawaniu się widokami ze wzgórza zjeżdżamy na południe. W odległości około 600 m znajdował się drugi cmentarz z I wojny światowej,  cmentarz wojenny nr 35 – Ołpiny. Zbudowany został przez Austriaków jako kwatera na cmentarzu żydowskim (kirkucie).  W czasie okupacji został zniszczony przez hitlerowców (może dlatego, że zostali na nim pochowani żołnierze rosyjscy wyznania mojżeszowego?).

Pasmo Brzanki widziane z terenu cmentarza z I Wojny Światowej

Widok na Pasmo Brzanki ze wzgórza nad Ołpinami, na którym znajduje się cmentarz nr 34 z I Wojny Światowej.

 

Cmentarz nr 34 w Ołpinach projektu Johanna Jägera. Pomnik cmentarny wybudowany dopiero w 2014 r. na podstawie zachowanych rysunków w trakcie kapitalnego remontu cmentarza.

 

Cmentarz nr 34 w Ołpinach projektu Johanna Jägera. Pomnik cmentarny wybudowany dopiero w 2014 r. na podstawie zachowanych rysunków w trakcie kapitalnego remontu cmentarza.

 

Pasmo Magury Wątkowskiej (Beskid Niski) widziane z drogi do Podlesia Szerzyńskiego.

Śladów po zniszczonym cmentarzu nie szukamy (podobno można je jeszcze znaleźć), jedziemy dalej w stronę Podlesia Szerzyńskiego.

Podlesie Szerzyńskie – kapliczka z 1921 r. na skraju lasu.

 

Podlesie Szerzyńskie.

Mijamy Podlesie i drogą przez las potem przez łąki pola udajemy się w kierunku Święcan.

Polna droga w kierunku Święcan.

Na północnym skraju Święcan, na skraju zagajnika znajduje się Cmentarz nr 30 – Święcany, z 1915 roku.

Ściana pomnikowa cmentarza nr 30.

Należy do II Okręgu Cmentarnego Jasło. Zaprojektowany został przez Johanna Jägera na planie prostokąta, na ścianie pomnikowej wykonanej z piaskowca napis w j. niemieckim (w tłumaczeniu:

Ci, którzy walczyli,
i ci, którzy Was ochraniali,
Polegli wierni swemu obowiązkowi.
Świetlistym skutkiem nauki
krwawego czasu
Jest jutrzenka wolności dla nas.”). 

Z cmentarza udajemy się w stronę Szerzyn. W południowym przysiółku Szerzyn – Nadole Południowe, na skraju niewielkiego lasu, znajduje się kolejny cmentarz z Wielkiej Wojny. Jest to cmentarz należący do II Okręgu Cmentarnego – Jasło:  Nr 31 – Szerzyny. Pochowano tu 26 żołnierzy austro-węgierskich, 89 rosyjskich oraz dwóch niemieckich. Z cmentarza udajemy się już bezpośrednio do Szerzyn.

Cmentarz nr 31 projektu Johanna Jägera z I Wojny Światowej. Szerzyny – (przysiółek Nadole Południowe).

Do końca dnia zostało jeszcze wystarczająco dużo czasu aby zobaczyć najciekawsze, opisane już wcześniej, miejsca w Szerzynach:

Cmentarz wojenny nr 31 – Szerzyny.

 

Szerzyny – kosciół pw. Matki Boskiej Szkaplerznej zbudowany został w latach 1927-28 według projektu architekta Stanisława Majerskiego w miejscu drewnianego, powstałego w 1565 r.

 

Figurka Jezusa Frasobliwego w Szerzynach .

 

Pomnik – obelisk z płytą nagrobną kolatortki Teofili Uniatyckiej i Zofii Kochanowskiej na tzw. Kościelisku.

 

Szerzyny – dawny dwór szlachecki z poł. XVI wieku w stylu renesansowym należącym do Joachima Ocieskiego – kasztelana sądeckiego. W XVI w. jedna z jego sal była miejscem nabożeństw arian. Obecnie plebania.

Na sam koniec podjeżdżamy jeszcze tylko do ostatniego już cmentarza z Wielkiej Wojny – Nr 32 – Szerzyny. Znajduje się on w przysiółku Szerzyn Nagórze Północne.

Cmentarz nr 32 projektu Johanna Jägera w Szerzynach – (Nagórze Północne).

 

Cmentarz nr 32 projektu Johanna Jägera w Szerzynach – (Nagórze Północne).

Obfitujący we wrażenia dzień dobiega do końca i czas wracać do zaparkowanego samochodu, spakować rowery i ruszyć w drogę powrotną do domu.

Wycieczka bardzo fajna i przyjemna, udana tak ze względu na pogodę jak i walory krajoznawcze. Warta polecenia.

Zdjęcia i tekst – Antoni Noga.

0 0 vote
Article Rating

Powiązane zdjęcia:

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments